04.04.2020

ՀԱՎՈՒՑ ԹԱՌԻ ԱՄԵՆԱՓՐԿՉԻ ՊԱՏԿԵՐԸ



ՀԱՎՈՒՑ ԹԱՌԻ ԱՄԵՆԱՓՐԿՉԻ ՊԱՏԿԵՐԸ


Հավուց Թառի Ամենափրկչի պատկերով քանդակը համարվել է Բագրատունիների տոհմական սրբություններից մեկը: Վարդան պատմիչը հետևյալն է ասում. «Աշոտի իշխանության ժամանակ, ով շինեց Դարույնքի եկեղեցին Փրկչական պատկերի անունով, որը բերել էր նրան որդին արևմուտքից և նրա պատվին ձոնել էր շարական «Զորս ըստ պատկերի քում» սկսվածքով»:
Պատկերը Բյուզանդիայից Հայաստան է բերել Է դարում Աշոտ Բագրատունի(անհայտ – մոտ 689) իշխանի Սմբատ որդին, Բագրատունիների թագավորության անկումից հետո այն անցել է Պահլավունիների ձեռքը, որոնք էլ այն զետեղել են Հավուց Թառի վանքում: Ժամանակին պատկերը զարդարված է եղել ոսկե պատկերակալով, թնակարժեք քարերով զարդարված: Ներկայումս պահվում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի թանգարանում:


20.02.2020

Ավարայրում նահատակված հայ իշխանների անուները.


Ավարայրում նահատակված հայ իշխանների անուները.

Սուրբ Վարդան Մամիկոնյան ` 133 համհարզներով
Սուրբ Խորեն Խորխոռունի` 19 ընկերներով

Սուրբ Արտակ Պալունի` 57 ընկերներով

Սուրբ Տաճատ Գնթունի` 19 ընկերներով

Սուրբ Հմայակ Դիմաքսյան` 22 ընկերներով

Սուրբ Ներսես Քաջբերունի` 7 ընկերներով
Սուրբ Վահան Գնունի` 3 ընկերներով

Սուրբ Արսեն Ընծայունի` 7 ընկերներով

Սուրբ Գարեգին Սրվանձտյանց` 2 եղբայրներով և 18 ընկերներով





30.01.2020

Հունգարիայի Սրբազան Թագը

Հունգարիայի Սրբազան Թագը

ՍՈՒՐԲ ԻՇՏԱՎԻ ԹԱԳԸ



Հանդիսացել է հունգարական միապետության գլխավոր խորհրդանիշը և ներկայումս էլ՝ միապետության դադարից հետ, շարունակում է մնալ որպես այդպիսին: Հաճախակի այն անվանում են Հունգարիայի սրբազան թագ:

 Տարատեսակ ավանդություններ կան թագի ստեղծման մասին, որոնցից մեկը պատմում  է, թե թագի վերին մասով թագադրվել է Իշտավ Ա-ը, իսկ 1075 թ-ին Շալամոն թագավորը՝ փախուստի ժամանակ, իր հետ վերցնում է այն և հաջորդ արքան՝ Գեզա Ա թագադրվում է նոր թագով, որն բյուզանդիայի Միքայել կայսեր նվերն էր: Մոտ  XII դարում երկու թագերը միավորում են, որով հունգարիայի թագը ստանում է իր այսօրվա տեսքը: Այս թագով վերջին անգամ՝ 1916 թ-ին, թագադրվել է Կարլ Դ կայսրը:






18.01.2020

ՏՈՀՄԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՐԽԻՎ,ГЕРБ РОДА ЛАЗАРЕВЫХ



ՏՈՀՄԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՐԽԻՎ


Հայոց Գահապահության խորհուրդը՝ համատեղ Միաբանության Տոհմաբանական և Նիշագիտական բաժիների, սկսում է հայ ազնվական տոհմերին առանչվող փաստաթղթերի հավաքագրում և ուսումնասիրություն:
Ներկայումս պահպանված բոլոր տոհմերի անուններով բացվելու են գործեր, որտեղ մեկտեղվելու է տոհմի մասին եղած պատմությունն ու ավանդությունները, պահպանված վավերագրերն ու փաստաթղթերը՝ այդ թվում ազնվականություն կամ տիտղոս ստանալու վերաբերյալ եղած վկայագրերը:


ԼԱԶԱՐՅԱՆՆԵՐԻ ՏՈՀՄԻ ՆՇԱՆԱԿԸ ԵՎ ՏՈՀՄԱԿԱՆ ԱԶՆՎԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՄԱՍԻՆ ՎԿԱՅԱԳԻՐԸ



ՆԻՇԱԳԻՏԱԿԱՆ ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Վահանը հորիզոնական ուղղությամբ բաժանված է երկու մասի՝ վերին, ոսկե դաշտում պատկերված է սև արծվի թև, իսկ ներքևի կապույտ դաշտում՝ պատկերված է  հանգստացող(couchant) առյուծ: Վահանը պսակված է սովորական  ազնվական սաղավարտով  և թագով, ջայլամի փետուրներով: Նամյոտը բաց կապույտ է և ոսկի:

Նշանակը շնորհվել ՝ 03.10.1776 թ.

Համաձայն Վրաց Թեմուրազ թագավորի և Հայոց կաթողիկոսի հավաստագրերի՝ Լազարյանների տոհմի նախնիները եղել են խոշոր հողատերեր; Ղազարը եղել է Շահ Աբաս Բ-ի գլխավոր գանձապահը: Նրա  թոռը՝ նույնպես Ղազար անվամբ, եղել է Ջուղայի քաղաքագլուխը: 
1774 թ-ի մայիսի 20-ին Եկատերինա Բ կայսրուհին տոհմին շնորհել է տոհմական ազնվականություն:
Նյութն ամբողջությամբ հանված է 1776 թ-ի  հոկտեմբերի  3-ին, Ղազար Լազարյանին շնորհված տոհմական ազնվականության դիպլոմից:










29.12.2019


ԳԵՐԱԳՈՒՅՆ ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴՆ ԱՄՓՈՓԵՑ ՏԱՐԻՆ





Հավատք, Սեր, Հայրենիք


Միաբանության պատվարժան եղբայրներ, անդամներ և բարեկամներ ահա ևս մեկ տարի առիթ ունեցանք միասին աշխատելու, վերհանելու և վերաիմաստավորելու մեր նախնայց ազնվական, փառահեղ պատմությունն ու մշակույթը: Ազնվական բառը մեզ համար լոկ բառարանային նշանակության հասկացություն չէ, այլ այն առաջին հերթին ապրելաերպ է, որն պետք է արտահայտվի յուրաքանչյուրիս կայնքում: Անցնող 2019 թվականը՝ մեզ համար լի էր մաշտաբային նախաձեռնություններով, որոնք իրենց վերջնական հանգուցալուծումը կստանան գալիք 2020 թվականին: 
Այս տարի միաբանությունը նախաձեռնեց ստեղծել Հայոց Արքայական և Իշխանական Տոհմերի Համահավաք Նիշամատյանը, որն իր տեսակի մեջ նմանը չունեցող ձեռնարկ է, վերջապես կարողացանք հավաքել տահմաբանական արխիվ՝ չափազանց հարուստ և պատմական նշանակության փաստաթղթերով, որոնց հիման վրա արդեն եկող տարի կազմվելու են ներկայումս  պահպանված ազնվական տոհմերի փաստագրված տոհմաբանությունները:  Ընթացքի մեջ է մեկ այլ մաշտաբային նախագիծ՝ նկարազարդ հայոց պատմություն գիրքը, գիրք, որի էջերում կենդանանալու են մեր անցյալի հերոսները՝ նահապետներ, արքաներ, իշխաներ, թագուհիներ, զորավարներ՝ վերակազմված ճշգրիտ և հավաստի պատմական նյութի հիման վրա:
Մեր խորին երախտագիտությունն ենք հայտնում ազնվական այն տոհմերին, միաբանության անդամներին և համակիրներին, ովքեր իրենց բազմազբաղ առօրյաից ժամանակ են հատկացնում, մեզ հետ միասին ուսումնասիրում և պատմության փոշուց մաքրում են նախնիներից մեզ ավանդված ժառանգությունն ու  մշակույթը:

Շնորհավորում ենք բոլորիդ գալիք ամանորն ու Սուրբ Ծնունդը, մաղթում սեր, խաղաղություն և բարգավաճում:









22.08.2019

ՎԵՐՋԻՆԱՅԻ ԱՍՏՂ



ՎԵՐՋԻՆԱՅԻ ԱՍՏՂ/ ԱՐԵՎ


Տասնվեց, ութ և այլ քանակի ճառագայթով աստղի գեղարվեստական պատկերի խորհրդանիշ: Այն հայտնաբերվել է 1977 թվականին Հյուսիսային Հունաստանի Վերգինա քաղաքում, հնագիտական պեղումների ժամանակ, պրոֆեսոր Մանոլիս Անդրոնիկոսի կողմից: «Աստղը» զարդարում է Հին Մակեդոնիայի թագավորներից մեկի ոսկյա գերեզմանը: Անդրոնիկոսը բնորոշեց խորհրդանշանը, որպես «աստղ», «աստղի փայլ» կամ «արևի պայծառություն»:


 Նա ինքը հավատում էր, որ գերեզմանի վրա հայտնաբերված աստղը պատկանում է մակեդոնացի Ֆիլիպ II- ին, մակեդոնացի Ալեքսանդրի հորը: Այլ պատմաբաններ գտնում էին, որ սա թագավոր Ֆիլիպ III Արրիդիայի գերեզմանն է: Այն կարելի է տեսնել Վերգինայի հնագիտական թանգարանում, գտնված վայրից ոչ հեռու: «Աստղի» մեկ այլ տարբերակ, տասներկու ճառագայթներով, եղել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու Օլիմպիադայի գերեզմանին: 



Հենց այս աստղն է պատկերված Արտաշեսյան արքայատան դրոշի վրա, իսկ ճառագայթների թիվը որոշվում էր տվյալ երկրի դիցարանի աստվածությունների թվով:

Տես նաև՝


19.02.2019

06.02.2019

ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵԾ ՆՇԱՆԱԿԸ
Большой Герб Армянского Королевства
Հայոց Արքայական եվ Իշխանական Տոհմերի Համահավաք Նիշամատյան
 Всеобщий гербовник Армянских Царских и Княжеских Родов


Միաբանության Նիշագիտական բաժինն առիթ ունի ներկայացնելու՝ Հայոց Թագավորության մեծ նշանակը, որը զետեղված է Հայոց Համահավաք նիշամատյանում՝ 001 համարի ներքո: Նշանակն իր մեջ ներառում է Հայոց յոթ արքայատների խորհրդանիշերը՝ վերակազմված ակադեմիական գեղանկարչության բարձրարվեստ ոճով: Այն իր տեսակի մեջ եզակի և բացառիկ վերակազմություն է, այսուհետ հայ հասարակությունն առիթ կունենա տեսնելու հայոց փառահեղ արքայատների խորհրդանիշերն և այդ կերպ հաղորդակցվելու ազնվական անցյալի հաղթական ոգուն, մեր նախնիների արքայական փառքին ու հմայքին:



 

31.10.2018


ՃԱՆԿՈՂ ԱՐԾՎԻ ԱՌԵՂԾՎԱԾԸ

Այսօր առիթ ունեք անդրադառնալու մի շատ հետաքրքիր և բազմաթիվ անգամներ ուսումնասիրված, սակայն այդպես էլ չբացահայտված խնդրի՝ ճանկող արծիվների առեղծվածին: Հայկական լեռնաշխարհի բազմաթիվ վանքերի և հուշակոթողնրի վրա հաճախակի ենք հանդիպում զոհ ճանկած արծիվ, որը շատ ուսումնասիրողներ համարել են, որպես հերալդիկ նշան: Մինչ բուն նյութին անդրադառնալը՝ հասկանանք մի շատ կարևոր հանգամանք՝ այն, որ հայկական մշակույթը չի ձևավորվել և զարգացել աշխարհից և մասնավորապես տարածաշրջանից կտրված, և տվել է և վերցրել՝ այսինքն տեղի են ունեցել մշակույթային փոխառանչություններ և ցանկացած խնդրի դիտարկում՝ արդունավետ կլինի, եթե կատարվի Բյուզանդական և Իրանական մշակույթների ենթատեքստում:



Ճանկող արծիվի պատկերը հայ իրականության մեջ հիմնականում պատկերվում էր վանքերի պատերին՝ բարձր երևացող տեղերում, որպես բարձրաքանդակ: Արծվի ճանկերում հիմնականում պատկերվում էր ցուլ, գառ կամ ավանակ, ճանկող արծիվների պատկերներ հանդիպում են նաև խաչքարերի և հիշատակի կոթողների վրա: Դեռևս իրենց ժամանակին այս խնդրին են բախվել՝ հայր Ալիշանը, Վարդան Հացունի և որպես կանոն բուն քննարկման առիթ հանդիսացել է 1339 թ-ին Բուրթլե Օրբելյանի կողմից կառուցված տոհմական տապանատուն-եկեղեցու արևելյան պատին պատկերված ավանակ ճանկած արծիվը: 


Այս պատկերի շուրջ ծավալվող բուռն կրքերը մինչ օրս չեն հանդարտվում, ոմանք պնդում են, որ սա Օրբելյանների զինանշանն է, իսկ ոմանք էլ այլ խորհուրդ են փորձում տեսնել այս պատկերի մեջ: Մենք վերևում արդեն նշեցինք, որ հայ մշակույթը սերտորեն փոխառանչվել է հարևան կայսրությունների մշակույթներին, իսկ առհասարակ տարածաշրջանի, թե մշակույթային և թե կրոնական հայացքները որոշակիորեն ազդվել են հելլենիզմից, ապա նաև քրիստոնեությունից: Երբ սկսեցինք ուսումնասիրել ճանկող արծիվը և փորձեցինք գտնել դրա խորհուրդը՝ նկատեցինք, որ միջազգային շրջանակներում այն վաղուց ուսումնասիրված է և մնում է ընդամենը տվյալ լույսի ներքո դիտարկել հայկական միջավայրում պատկերված նմանատիպ սիվոլները: 


Այսպիսով Արծիվը հելլենական մշակույթում համարվում էր Զևսի սիրելի թռչունը և բազմաթիվ են զանազան առասպելները, թե ինչպես էր արծիվը հափշտակում մարդկանց և տանում օլիմպոս և առհասարակ կատարում Զևսի կամքը, նույն պատկերն էր հռոմեական մշակույթում:
Հելլենիզմը որքանով, որ գլոբալիզացոն երևույթ էր՝ այնուամենայնիվ իր ճկունության շնորհիվ , թույ էր ալիս տեղական հավատալիքներին և մշակույթին զարգանալ ուրույն կերպով և այդ ենթատեքստում ճանկող արծիվները տարածված էին նաև իրանական մշակույթում՝ մասնավորապես Արշակունիների կառավարման ժամանակաշրջանում:


 Եթե հունահռոմեական մշակույթում արծիվը ճանկում է տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ զոհաբերվող կենդանիներ՝ օրինակ նապաստակ, ապա արևելյան հայկական և իրանական մշակույթում՝ արծիվը ճանկում է տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ զոհաբեվող կենդանիների տեսակներ՝ գառ, ցուլ, ավանակ:


Այսպիսով մեր ուսումնասիությունը մտավ որոշակի հստակության առանցքի մեջ և արդեն հասկանալի է, որ ճանկող արծիվը սերտորեն առանչվում է մահվան գաղափարի հետ և եթե Օբելյանների տապանատուն-եկեղեցու պատկերը դիտարկենք այս ենթատեքստում, ապա մեզ համար լիովին պարզ և հասկանալի կադառնա նրան նշանակությունը, որն ըստ էության կարելի է հետևյալ կերպ մեկնաբանել՝ անպաշտպան մարդու հոգին Աստծո ձեռքերում է: Ճանկող արծիվներ պատկերված են բոլոր այն եկեղեցիներում և հուշակոթողներում, որոնք ունեն դամբարանի նշանակություն և առհասարակ ինչ-որ մեկի հիշատակաին են կառուցվել կամ կանգնեցվել:


Այսպիսով կարծում ենք այսուհետ լիովին վերծանված է ճանկող արծվի նշանի նշանկությունը և անիմաստ է նրա մեջ այլ խորհուրդ փնտրել և առավել ևս այն զինանշան դարձնել: Սակայն խիստ անրաժեշտ է ընդարձակ և մանրամասն փաստերով հիմնավորված հրապարակում ներկայցնել հանրությանը, որը վերջակետ կդնի այս խնդրի բացահյտմանը, բայց այսքանով հանդերձ մենք դեռ չենք անդրադարձել արծվի նշանկությնաը հերալդիկ համակարգում, որը բավական լայն կիրառում ունի հայ իշխանական տոհմերի շրջանում: Մասնավորապես այս հրապարակումը չի առանչվում՝ զենքեր ճանկած արծիվների պատկերներին, որոնք արդեն հստակ հերալդիկ նշանկություն ունեն:









27.10.2018


ՀԵԹՈՒՄ Ա-Ի ՀԻՇԱՏԱԿԻՆ

1270 թ-ի Հոկտեմբերի 28-ին, Դրազարկի վանքում հոգին ավանդեց Հայոց Հեթում Ա արքան: Հայոց պատմության էջերը լի են հերոսական դրվագներով և այդ դրվագները կերտած հզոր ու վառ անհատականություններով: Կիլիկյան Հայաստանի ապագան՝ Լևոն Ա թագավորի մահից հետո, թանձր մշուշով էր պատված, իսկ հայ ավագանու բոլոր ջանքերն՝ այդ մշուշը ցրել, ապարդյուն էին մինչև պատմության թատերաբեմին չհայտնվեց Հեթում Ա-ը: Նա զորավար էր, թագավոր էր և տաղանդաշատ դիվանգետ: Այսօր ցանկություն չունենք այստեղ ներկայացնելու նրա կենսագրություն, այլ պարզապես ցանկանում ենք հիշատակել իր անուն, անուն, որը ոսկե տառերով է գրվա հայոց պատմության  էջերում:

22.10.2018


ԱՇԽԱՐՀԻ ԹԱԳԵՐԸ
Միապետական համակարգում պետական իշխանության գլխավոր խորհրդանիշը՝ հանդիսանում է արքայական թագը: Թագերի կիրառումն այնքան հին է, որքան մարդկային քաղաքակրթությունը և բոլոր ժամանակներում, քաղաքակրթություններում այն հանդիսացել է իշխանության նշան: Այսօր առիթ ունենք ծանոթանալու աշխարհի թագերից մի քնաիսի համառոտ պատմությանը:



ԷԴՎԱՐԴ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՂԻ ԹԱԳԸ


Մեծ Բրիտանական թագավորության միապետական իշխանության գլխավոր խորհրդանիշն է: Թագը պատրաստվել է 1661 թ-ին՝ Կարլ Բ-ի թագադրման հանդիսության համար: Թագի պատրաստման համար օգտագործվել է Էդվարդ Խոստովանող թագավորի պսակի ոսկին: Այս թագը դասվում է աշխարհի այնպիսի թագերի շարքին, որոնք կոչվում են սրբազան և սերտորեն կապվում է սուրբ թագավորների անվան հետ՝ հետևապես նման թագերը ընդունված է կրել բացառապես թագադրման ժամանակ:

ՍՈՒՐԲ ԻՇՏԱՎԻ ԹԱԳԸ


Հանդիսացել է հունգարական միապետության գլխավոր խորհրդանիշը և ներկայումս էլ՝ միապետության դադարից հետ, շարունակում է մնալ որպես այդպիսին: Հաճախակի այն անվանում են Հունգարիայի սրբազան թագ: Տարատեսակ ավանդություններ կան թագի ստեղծման մասին, որոնցից մեկը պատմում  է, թե թագի վերին մասով թագադրվել է Իշտավ Ա-ը, իսկ 1075 թ-ին Շալամոն թագավորը՝ փախուստի ժամանակ, իր հետ վերցնում է այն և հաջորդ արքան՝ Գեզա Ա թագադրվում է նոր թագով, որն բյուզանդիայի Միքայել կայսեր նվերն էր: Մոտ  XII դարում երկու թագերը միավորում են, որով հունգարիայի թագը ստանում է իր այսօրվա տեսքը: Այս թագով վերջին անգամ՝ 1916 թ-ին, թագադրվել է Կարլ Դ կայսրը: 

ԿԱՐԼՈՍ ՄԵԾԻ ԹԱԳԸ


Թագը հանդիսացել է Հռոմեական Սրբազան կայսրության գլխավոր խորհրդանիշը, որով թագադրվել է են վաղ միջնադարյան գերմանիայի գրեթե բոլոր կայսրերը և թագավորները: Թագը ստեղծվել է մոտավորապես X դարում՝ Օտտո Ա-ի կամ նրա որդու համար, իսկ նրա մասին հիշատակումները սկսվում են XII դարից: Թագն իր տեսքով առանձնանում է աշխարհի մյուս թագերից, հետաքրքիր  է թագի վրա եղած գրությունը՝  «[PER]ME REGES REGNANT» (Իմ անվամբ են թագավորում արքաները):


ՀԱՅՈՑ ՍՐԲԱԶԱՆ ԹԱԳԸ

Հայոց Սրբազան կամ սուրբ Տրդատ արքայի թագը: Հայտնի է, որ 301 թ-ին Տրդատ արքան իր ընտանիքով Հայոց ավագանու հետ միասին մկրտվեց արածանի ակուքներում և նոր կրոն ընդունած ինքնակալ՝ թագադրվեց Բագարանում: Համաձայն մի ավանդության, որն իր արտացոլումն է գտել ԺԲ դարում ստեղծված Դաշանց թղթի մեջ՝ Կոստանդիանոս կայսրը հանդիպել է Տրդատ արքային և նրան կայսրական մեծ թագ նվիրել:
Հայոց պատմության նոր ժամանակաշրջանում, երբ հայ ազատագրական միտքն ուղղիներ էր որոնում վերականգնելու Հայոց կործանված գահը՝ ռուսահայոց թեմի առաջնորդ՝ Հովսեփ Արղության-Երկայնաբազուկը, ունենալով հայ ազնվականության աջակցությունը և Եկատերին կայսրուհու հովհանվորությունը՝ նախաձեռնում է Հայոց Սրբազան թագի վերաստեղծման գործը, նոր թագի համար կիրառում են Տրտդատ արքայի հին թագի որոշ դետալներ: Թագը ըստ երևույթին արդեն 1800 թվի հուլիսի 28-ին պատրաստ էր, հիշատակություններ կան, որ դեռ Եկատերինա Բ կայսրուհու կենդանության օրոք Պետրոգադում տեղի է ունեցել ռեգալների և թագաժառնագի ներկայացման արարողություն:
Հովսեփ սրբազանի կասկածելի մահից հետո թագը հանգրվանել է Էջմիածնում և այնտեղ է պահվել մինչև 1837 թ-ը, որից հետո տարվել է  ռուսաստան, իսկ հեղափոխության տարինեին տարվել սովետական միության սահմաններից դուրս: 


ԱՅԼ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ