29.04.2017




ՆԻՇԱԳԵՏ



Հերոլդ— Միջնադարից մինչև մեր օրեր




Հերալդիկայի առաջացման և զարգացման հետ առաջ եկավ այն համակարգելու անհրաժեշտություն, ու հետևաբար այդ պահանջը պիտի առաջ բերեր այդ ոլորտը կարգավորող պաշտոնյայի պահանջ, որը դարձավ հերոլդը:
Հերոլդ անվանումն առաջացել է լատիներեն heraldus բառից, որ թարգմանվում է հայտարարող, մունետիկ, պատգամաբեր:
Սկզբնական շրջանում հերոլդների հիմնական գործառույթը կայանում էր ասպետական մրցարշավեր կազմակերպելու, դատելու,  որպես դեսպան կամ բանագնաց այլ պետություններում իր թագավորին ներկայացնելու մեջ: Հերոլդները նաև սկսեցին կարգավորել գերբերի մասին գիտությունը, որը և հետագայում առաջ բերեց հերալդիկան:
Ըստ աստիճանակարգի հերալդիկայի հետ կապված գործառույթները իրականացվում են հերոլդի  օգնականի (poursuivants d'armes),  հերոլդի և հերոլդմեյստերի (հերոլդ-վարպետ)  միջոցով:


Հերալդիկայի ֆրանսերեն «blason»  անվանումը ծագում է գերմաներեն «blasen»` փող հնչեցնել բառից: Հետագայում դրանից է առաջացել նաև ֆր. «blasonner», կամ անգլերեն  «blazon» բառը, որ նշանակում է զինանշանը ներկայացնել հերալդիկ լեզվով, բլազոնացնել: Հերալդիկ լեզուն հերոլդների կողմից ստեղծված հատուկ լեզվային համակարգ է, որով նկարագրվում  են զինանշանները: Դա հինֆրանսերենը և միջին լատիներենն են: 
Քանի որ  ասպետությունը,  դրա հետ կապված բազմաթիվ երևույթներ, ու հենց հերալդիկան առաջացել են  Ֆրանսիայում, այդ պատճառով լեզվական ավանդույթը մինչև հիմա պահպանվում է հերոլդների կողմից:
   Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի ժամանակներից սկսած հերոլդներին թույլատրվում է կրել ասպետական հանդերձ և ազնվականի զինանշանով զգեստ, որի մոտ ծառայում է հերոլդը: Դա հենց նշանն էր այն բանի, որ հերոլդը ներկայացնում է իր իշխանին կամ տիրոջը:
XIV-XV դդ.-ից սկսած հերոլդները դառնում են կարևոր պալատական պաշտոնյաներ:Հիշատակություն կա այն մասին, որ 1415 թվականին Ազենկուրի ճակատամարտում Անգլիայի և Ֆրանսիայի հերոլդները միասին հետևում էին ճակատամարտին, և մարտի ավարտին արդեն նրանք համաձայնության եկան, որ հաղթանակը Անգլիացիներինն է: 





 Հերոլդի` իր պաշտոնին անցնելու արարողությունը կատարվում էր հատուկ կարգով թագավորի կամ ավատատիրոջ կողմից: Նրանց գլխին լցվում էր գինի կամ ջուր: Հերոլդին տրվում էր նոր անուն, որը կարող էր լինել ինչպես իր տիրոջ անունը, այնպես էլ որևէ բերդի կամ շրջանի անվանում: 
 Նոր ասպետական միաբանություն ստեղծելիս թագավորները կամ իշխանները նշանակում էին այդ միաբանության հերոլդին, որին տրվում է միաբանության անունը. օրինակ Ոսկե Գեղմի միաբանության հերոլդին տրվում էր Toison d'Or անվանումը:




Հայոց իրականության մեջ որոշ չափով հերոլդի դեր են կատարել մունետիկը Մեծ Հայքում և պատգամաբերը Կիլիկյան Հայաստանում: Մունետիկ բառը հայերենում լիովին արտահայտում է օտար լեզուներում հերոլդ բառի ուղիղ թարգմանությունը, որն է «մի բան բարձրաձայն հայտարարող», որ արաբերեն munadi` կանչել, բացականչել բառից է առաջացել:
   Դարերի ընթացքում հերոլդի պաշտոնը կորցրեց իր հիմնական գործառույթների մեծ մասը, ու այժմ հերոլդի գործը սահմանափակվում է զինանշաններ պատրաստելով և տոհմաբանություն կազմելով: XVIII դարից Եվրոպական որոշ միապետություններում հերոլդներ նշանակվում էին միայն պաշտոնական արարողությունների` թագադրման, հարսանիքի, թաղման ժամանակ:



Հայոց Նիշագիտական Խորհուրդ

27.04.2017


ՎԵՐՋԻՆ ԼՈՒՍԻՆՅԱՆԸ


«Կատերինա թագուհու դիմանկարը»
Տիցիան




 Կատերինա Կորնարոն 1474-ից մինչև 1489 թվականը եղել է Կիպրոսի թագավորության թագուհի՝  հանգուցյալ Ժակ  (Հակոբ) Բ  Դե  Լուսինյան թագավորի այրի: Կրել է «Սբ. Մարկոսի դուստր» պատվավոր տիտղոսը, որը տրվում էր Վենետիկյան ազնվական կանանց՝  ովքեր ամուսնացած էին օտար միապետների հետ:



«Կատերինա Կոնրարոյի դիմանկարը» 
Ջենտիլե Բելլինի


1468-ին Վենետիկի դոժի և Մարկոս Կորնարոյի որոշմամբ՝ Կատերինան պետք է ամուսնանար Կիպրոսի նորընտիր թագավոր, Ժակ Բ Դե Լուսինյանի հետ: Ամուսնությունը օգտակար էր Վենետիկի համար, քանի որ ըստ ամուսնական պայմանագրի թագավորի և թագուհու մահից հետո՝ եթե ժառանգներ չլինեին, Կիպրոսը անցնում էր Վենետիկին: Այդ ժամանակ Կատերինան ընդամենը 14 տարեկան էր: Պսակադրության արարողությունը տեղի ունեցավ Վենետիկում, որին Ժակ Բ թագավորի փոխարեն մասնակցեց նրա վստահված անձը: Սակայն ամուսնությունից չանցած մեկ տարի Ժակ Բ-ն մահանում է և արդեն հղի Կատերինան դառնում է դեռ չծնված թագաժառանգ՝ Ժակ Գ-ի գահապահ-խնամակալը: Մեկ տարի անց, որդու առեղծվածային մահվանից հետո Կատերինան դառնում է թագուհի: Սակայն շուտով, 1489 թվականին նա հրաժարվում է գահից և այն հանձնում Վենետիկի Հանրապետությանը:
Կատերինա Կորնարոն մահնում է Վենետիկում 1510 թվականին: Հայոց Թագավոր տիտղոսը Լևոն Ե Լուսինյանի մահից հետո Կիպրոսի թագավորները ի թիվս այլ տիտղոսների՝ սեփականցրեցին Հայոց Թագավոր տիտղոսը, որի վերջին կրողը այդ տոհմից եղավ Կատերինա Կորնաոն:





ՄԱՂԹԵՐԳ ԹԱԳԱՎՈՐԱԿԱՆ


Տացէ քեզ Տէր բազում ամս ի ներքոյ արեգական,
Հանդերձ զաւակաւք եւ ամենայն բարեաց քոց
Անվրդով եւ ապահով արասցէ:

Տացէ քեզ Տէր յաղթութիւն ի վերայ թշնամեաց քոց
Ծաղկեսցէ գաւազան քո եւ արդարութեամբ
Հովեսցես ի վերայ ազգիս Հայոց:

Տացէ Տէր զաւրութիւն եւ բարգավաճում ամենայն
Իշխանաց քոց եւ ճառագեսցէ արեգակն ի վերայ տանն Հայկեան
Որպէս յիւսեալ ոսկե պսակ զարդարեալ պատուական ակամբ:





Հայոց Արարողակարգային Խորհուրդ


23.04.2017


ԱՐՇԱԿՈՒՆԻՆԵՐԻ ՊԱԼԱՏԸ ԹԲԼԻՍԻՈՒՄ(ՏՓԽԻՍ)


Կառուցել է մեծանուն հայ բարերա՝ Արշակունյաց տոհմի շարավիղ՝ Վարդան Աստվածատրյան-Արշակունուն նախաձեռնությամբ: Մեծանուն բարերաը 1858 - 1860 թ-ին եղել է  Թբլիսի քաղաքագլուխը: Բազում բարեգործական նախաձեռնություններով է հանդես եկել: Ցարական կառավարությունը նրան շնորհել է Թբլիսի Պատվավոր քաղաքացի կոչումը: 1858 թ-ին նա որպես քաղաքագլուխ դիմավորել է Կ.Պոլսից դեպի Էջմիածին ուղևորվող Մատթեոս Ա կաթողիկոսին, իսկ 1857 թ-ի փետրվարի 24-ին, երբ Թբլիսի տեղափոխվեց հանգուցյալ Ներսես Աշտարակեցի կաթողիկոսի աճյունը՝ նա մեծ ճաշ կազմակերպետ ի հիշատակ հանգուցյալ հայրապետի: Սա մի ժամանակահատված էր, երբ հայ ազգային միտքը համախմբվել էր Հայոց Թագավորության վերականգնման գաղափարի շուրջ: Վարդան Արշակունին ցանկացավ մի այնպիսի շինություն կառուցել, որը իր ճոխությամբ և գեղեցկությամբ կհիշեցներ պարսից արքաների հեքիաթային պալատները: 1850 ական թվերին սկսվեց շինարարությունը, որը ղեկավարում էր՝ ճարտարապետ Գրիգորի Իվանովը, սակայն շինարաությունը բավական ձգձգվեց, քանի որ Արշակունին հստակ պատկերացում չուների թե ինչ ոճ է նաընտրում և շինությունը իր մեջ բովանդակեց թե արևելյան և թե եվրոպական տարրեր:
1862 թ-ին Վարդան Արշակունին մահացավ այդպես էլ չհասցնելով տեսնել իր կայնքի ամենանվիրական երազնաքը:


















ՀԱՅ ԱԶՆՎԱԿԱՆՆԵՐԻ ԴԻՄԱՆԿԱՐՆԵՐ
ՀՀ-Ի ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐԱՍՐԱՀՈՒՄ


Այսօր հաճախ կարելի է լսել «Հայ Ազնվականությունը վերացել է» արտահայտությունը՝ առաջին հայացքից ոչինչ չասող բայց և այնպես բավական անպատասխանատու հայտարություն է: Հայ ազնվականություն չի վերաց և չէր էլ կարող վերանալ, քանի որ այն սերտորեն կապված է  Հայ ազգի ճակատագրի հետ, և երբ կվերանա Հայ ազգը այն ժամանակ էլ կվերանա Հայ ազնվականությունը:


Ն.Պ. Գևորգ Արծրունի


Ն.Պ. Իշխան Մարտիրոս Օրբելյան

Ն.Պ. Իշխանուհի Նազելի Օրբելյան




Ն.Պ. Իշխան Բարսեղ Բեյբության

Ն. Պ. Իշխան Միքայել Լոռիս-Մելիքով  

Ն.Պ. Իշխանուհի Եկատերինա Դավիդովնա Ռոտինովա-Գուրգենբեկյան
Գրիգոր Թումանյան
Հոգեշնորհ Բեկնազարյան վարդապետի դիմանկարը
Մելիք Բաղդասարյան
Ն.Ս.Օ. Տ.Տ. Ներսես Ե Աշտարակեցի-Շահազիզյան

Ն.Պ. Իշխան Մովսես Արղության-Երկայնաբազուկ










22.04.2017


ՄԻԱՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԹՈՆՔԸ 

 ԿԵՆՍՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՆՇԱՆ





Մեր օրերում, բազմաթիվ ոչ միապետական երկրներում նկատում ենք միապետական կառույցների և առհասարակ միապետական գաղափարների զարթոնք, դա բնականաբար ունի իր ռազմավարական հեռանկարնեն ու դրդապատճառները, այն բացարձակ չունի քաղաքական նպատակներ և չի առաջարկում ընտրություն, հետեվաբար դա հենց նշան է նրա ճիշտ` ազգային գաղափարական ուղղու ու գործնեության: Եթե այն առաջադրեր պահանջներ, բնականաբար պիտի ունենար ընդիմադիր կեցվածքով հակառակորդներ ու ընդիմացողներ, հատկապես գործող վարչակազմի կողմից, ուստի այն հանդիսանում է, որպես հակազդեցություն, կամ առողջ ու կենսունակ ազգերին բնորոշ հակազդեցություն: Ցանկացած էթնո մշակութային խումբ ունի իր առջև խնդիրներ` իր տեսակի պահպանաման համար, և որոշակի իրավիճակում կամ սպառնալիքների դեպքում սկսում է կենտրոնացնել իր կենսունակ միջոցները, զուտ սեփական տեսակի պահպանման համար, դա առողջ էթնոմշակութային խմբերին հատուկ դրսեվորում է, ուստի միապետկան խիստ կոնսերվատիվ պահպանողական ու նեղ էթնոմշակութային գաղափարների կենտրոնացումը՝ համարվում է բնական երեվույթ, եթե տվյալ ազգը ունի կենսունակության պոտենցյալ; Նման կառույցների ստեղծումը իր վրա է վերցնում ազգապահպանման, էթնիկ բարոյահոգեբանական մշակույթի ձեվավորման գործառույթը և առաջնորդվելով խիստ ու պահպանողական կանոնադրությամբ` լիովին կարողանում է ստեղծել փակ շրջանակներ, նեղ շրջապատ և առաջնորդվում է միմիայն ազգային ավանդական մշակույթի պահպանման շահերից: Եթե վերցնենք օրինակի համար մի օրգանիզմ, բնականաբար նրա կենսունակության չափորոշիչ պիտի հանդիսանա նրա դիմադրողականությունը, և եթե օրգանիզմը իր ուժերը չի կենտրոնացնում` ախտահարված մասի բուժման համար՝ կնշանակի այն խորը և անբուժելի հիվանդ է և նորանոր շրջաններ պիտի ախտահարվեն մինչև իսկ օրգանիզմի լիակատար ախտահարում՝ ուստի հակազդեցությունը դա օրգանիզմի կենսունակության բնականոն արձագանքն է:




Միապետական գաղափարները, ոչ միապետական երկրներում, հիմնականում ստանձնում են ազգապահմանման, ազգի միավորման ու ազգային մշակույթի հիմքերին սպառնացող վտանգները չեզոքացնող մի յուրատեսակ առաքելության իրագործողներ, անգամ պետական հովանավորությունն ու հարգանքն են վաելում, փակ են ու խիստ կոնսերվատիվ, համարվում են, որպես ազգապահպանման յուրատեսակ ու հիմնավորված մի ինստիտուտ, որն ունի պատմություն, ունի կամուրջներ տվյալ էթնոսի անցյալի ու ներկայի միջև, կարող է ներկայանալ` գրեթե բոլոր Ազգային կոչված ասպեկտներում:
Միապետականության այդ լուսավոր կղզյակները այսօր՝ ոչ այլ ինչ են քան հակազդեցություն, կենսունակության ստուգում, այն առումով, թե ինչքան է տվյալ էթնոմշակութային խումբը խարսխված իր ազգային ու ավանդական հիմքերին, թե ինչ բարոյական, արժեքային համակարգ է դավանում և ինչ վիճակում է գտնվում հասարակության վերաբերմունքն ու հարգանքը առ սեպհական անցյալն ու ավանդույթը:



Հայոց  Իշխանաց Խորհուրդ


10.04.2017


ՋՐԱԲԵՐԴ ԱՄՐՈՑ

Պատմական Մեծ Հայքի՝ Արցախ նահանգի՝ Մեծ Առան գավառում է  գտնվում հնամենի Ջրաբերդ ամրոցը: Ջրաբերդը հիշատակվում է Մովսես Կաղանկատվացու մոտ, որպես Արշակունյաց ժամակաշրջանի նշանավոր պաշտպանական կառույց:
Բերդը սկսած Դ դարից ձեռքից ձեռք է անցել՝ սկզբում պատկանելով՝ Արշակունիներին,  ապա Առանշահիկներին, Վախթանգյան-Հասան-Ջալայաններին, Մելիք Իսրաելյաներին, Մելիք Ալավերդյաններին, Մելիք Աթաբեկյաններին: