23.09.2017


ՄԱԼԱԽՈՎՍԿԻ ԱԶՆՎԱԿԱՆ ՏՈՀՄԸ


Հայկական ծագմամբ՝ նշանավոր լեհական ազնվական տոհմ, որը լեհաստանի պատմության տարբեր ժամանակաշրջաներում թողել է իր ուրույն հետքը: Տոհմը հայ ազնվականության ուսումնասիրության առանցքից պետք է դուրս մնար, եթե չլիներ մխիթարյան միաբան Ղուկաս վրդ. Ինճիճյանի՝ Դարապատում նկարագրողական գործը, որի մեջ վարդապետը լեհահայոց թեմը հիշատակելիս՝ հիշում է նաև  Մալախովսկի իշխանին և նրա տոհմը.
«Այս Մալախովսքի ցեղը, որ լիթվանիայի մեջը պինդ, երևելի ցեղ է, հայու ազգեն է իջած, ինչպես իրենք՝ լեհերնալ կսեն. սա ցեղս առաջ կսվեր Խորխոռունիք, ետքը մեր Վաղարշակ թագավորի օրոք Մալխազունիքալ ըասվեցան, որոնք ետքը լեհ փաղչելով հոն իրենց անունը Մալախովսքի ըասվեցան...»:

Եպիսկոպոս Յան Մալախովսկի

Ստանիսլավ Մալախովսկի
Յան Մալախովսկի

22.09.2017


ԱԶՆՎԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ



ԹԱԳԱՎՈՐ ՎԱՍՊՈՒՐԱԿԱՆԻ, ԻՇԽԱՆ ՄԵԾ ՈՒ ՓՈՔՐ ԱՂԲԱԿԻ
 ԵՎ ՄԱՀԿԱՆԲԵՐԴԻ, ՏԵՐ ՀԱԴԱՄԱԿԵՐՏԻ


ԻՇԽԱՆ ՌՇՏՈՒՆԻՔԻ, ՏԵՐ ՈՍՏԱՆԻ ԵՎ ՄԱՆԱԿԵՐՏԻ

 (ԶԱՔԱՐՅԱՆ)
ԹԱԳԱՎՈՐԻ ԵՎ ՇԱՀՆՇԱՀ ՀԱՅՈՑ, ԻՇԽԱՆ ԼՈՌԻԻ, ՏԵՐ ԱՆԻԻ
ԹԱԳԱՎՈՐ ԵՎ ԻՇԽԱՆ ԱՌԱՆԻ, ԽԱՉԵՆԻ, ՏԵՐ ԽՈԽԱՆԱԲԵՐԴԻ

ԻՇԽԱՆ ՍՅՈՒՆԻՔԻ ԵՎ ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻ, ՏԵՐ ՕՐԲԵԹԻ, 
ԵՂԵԳԻՍԻ ԵՎ ՏԱԹԵՎ

ԱԹԱԲԵԿՅԱՆ
ԻՇԽԱՆ ՋՐԱԲԵՐԴԻ, ՏԵՐ ԿՈՒՍԱՊԱՏԻ

08.09.2017


ԽՈՐՀՐԴԻՆ ՀԱՆՁՆՎԵՑ ԳԵՐԱԳՈՒՅՆ ԱՌԱՋՆՈՐԴԻ ՆՇԱՆԸ


Միաբանության Ասպետական Գերագույն խորհրդի պահպանությանն է հանձնվում Գերագույն Առաջնորդի նշանը: Այն հանդիսանում է առաջնորդի անձնական դրոշը և նրա մահից կամ հրաժարականից հետո փոխանցվում է հաջորդ առաջնորդին: Նշանը կարող է կիրառվել միայն հանդիսավոր արարողությունների ժամանակ: Սահմանվում է նաև հատուկ պաշտոն՝ նշանակիր, ով խորհրդանշական պարտավորվածություն է կրում պահպանել նշանը և հանդիսավոր առիթներին դուրս բերել այն:  



Միաբանության Մամլո Դիվան


12.08.2017


ԱՍՊԵՏԱԿԱՐԳՄԱՆ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆ ԱՄԲԵՐԴԻ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ԴՂՅԱԿՈՒՄ

,

Հայոց միապետության տոնին ընդառաջ` Ամբերդի պատմական դղյակում` Արղության-Երկայնաբազուկների իշխանաց տոհմի հանդիսապետությամբ, կատարվեց անդրանիկ ասպետակարգման արարողություն: Արարողության ավարտին նորընծա ասպետները այցելեցին Աղցքի Արքայական դմաբարան իրենց խոնարհումը բերելու Արշակունյաց արքաների հիշատակին:






Միաբանության Մամլո Դիվան

10.08.2017


ՀԱՅՈՑ ՄԻԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՏՈՆ

The Armenian Monarchy Day
День Армянской Монархии



4510 տարի առաջ, մ. թ. ա. 2492 թ. օգոստոսի 11-ին, Հայկ Նահապետը հաղթեց օտար բռնակալ Բելին և հիմնեց առաջին անկախ հայոց պետականությունը: Այս օրը համարվում է Հայոց Միապետության տոն:

4510 years ago, on 11 August 2942 B.C.E., Hayk, the Patriarch of Armenians, defeated invader and tyrant Bel, and established the first independent Armenian statehood. This marks the Armenian Monarchy Day.

4510 лет тому назад, 11 августа 2492 года до н.э., патриарх армян Айк победил захватчика и тирана Бэла, и основал первую независимую армянскую государственность. Сегодня отмечается День Армянской Монархии.






27.07.2017


ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ ԽԱՉԻ ՄԵԴԱԼ



 Միաբանության Ասպետական Գերագույն Խորհուրդը, հիմք ընդունելով Պարգևատրման խորհրդի անդրանիկ նիստի արձանագրությունը հավանության է  արժանցնում Ասպետական Մեդալի դրույթը և սահմանում այն, որպես միաբանության անդրանիկ պարգև:

Այն հանդիսանում է Սբ Տդատի ասպետական միաբանության առաջին պարգևը և հաստատվել է Պարգևատրման խորհրդի 31, հուլիս, 2016 թ-ի անդրանաիկ նիստում՝ Գերագույն Ասպետական խորհրդի թիվ 15 որոշմամաբ:

Մեդալի կարգավիճակը

Գերագույն Ասպետական խորհրդի թիվ 15 որոշմամբ Ասպետական Խաչի մեդալը շնորհվում է Հայ միապետական-ասպետական բնագավառում նշանակալ դեր ունեցող անձանց, նաև Միաբանության կայացման գործում որոշակի ներդրում ունեցող անձանց:

Պարգևատրման միջնորդությունը

Գերագույն Ասպետական խորհրդի թիվ 15 որոշմաամբ Ասպետական Խաչի մեդալը շնորհելու միջնորդություն կարեղ է ներկայցնել յուրաքանչյուր իրավաբանական անձ՝ գրավոր դիմումով ուղղված Պարգևատրման խորհրդին, որտեղ պետք է նշվի երրորդ անձի արժանիքները, որոնք պետք է համապատասխանեն Մեդալի Կարգավիճակաին և որոնք կքննվեն Պարգևատրման խորհրդի կողմից:

Մեդալի նկարագրությունը

Գերագույն Ասպետական խորհրդի թիվ 15 որոշմաամբ Ասպետական Խաչի մեդալը ունի հետևյալ տեսքը՝ այն կլոր շրջանակ է մոտ 4.5 մ. Տրամագծով՝ պատրաստված արծաթից, կենտրոնում միաբանության գլխավոր խորհրդանիշն՝ Խարսխախաչը, որի շուրջը առկա է բուսական նախշերով պսակ: Մեդալի հակառակ կողմում առակ է միաբանության կրճատ անվանումը, մեդալի անվանումը նաև հերթական համարը: Մեդալի ժապավենը Բոսոր կարմիր է: Մեդալը կախվում է  ժապավենցի և ամրացվում հետևում առկա ամրակով:

Կրելու կարգը


Գերագույն Ասպետական խորհրդի թիվ 15 որոշմաամբ Ասպետական Խաչի մեդալը կրում են կրծքի ձախ մասում ըստ ավագության կարգի: Պարգևատրումը կատարվում է հատուկ արարողությամբ:


15.07.2017


ՀԱՅ ԱԶՆՎԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ԻԱ ԴԱՐՈՒՄ



Այսօրվա հայ իրականության մեջ հաճախ լսելի է «հայ ազնվականությունը վերացավ» արտահայտություն: Կար և հիմա չկա: Նման հայտարարություն անելու համար հայ մարդը կամ պետք է կոմունիստ լինի կամ էլ տգետ, իսկ այս դեպքում դրանք հոմանիշներ են: Այսօրվա ակադեմիական հայագիտությունը և առհասարակ պատմագիտությունը բնավ պատկերացում չունեն ավանդական հայկական ազնվականության մասին և հեևապես չեն էլ կարող դատողություններ անել նրա անցյալի` առավելևս ներկայի մասին: 
Ազնվականությունը հայկական իրականությունից չվերացավ, սակայն ազնվական մշակույթը ննջեց և եթե այդ նինջը երկար շարունակվի այն կմահանա:  Ցանկացած ազգի սիրտը իր ազնվականությունն է` այդպես է եղելդարեր առաջ և այդպես է այսօր ԻԱ դարում:  Հայաստանում ազնվականության պատմության ուսումնասիրություններ գրեթե չեն կատարվում, այլ այն դիտարկվում է պատմական խնդիրների ներքո` առանց հաշվի առնելու մի շարք հանգամանքներ և միջազգային ուսումնասիրման նորմեր: Որքան էլ, որ փորձենք  ժխտել հայ ազնվականության գոյությունը ԻԱ դարում` այն շարունակելու է լինել, քանի որ մեր ցանկությունը և իրականությունը շատ հաճախ տարբեր են: Այսօր էլ հայաստանյան և սփյուռքահայ իրականության մեջ շարունակում են ապրել և գործել Արծրունյաց, Ռշտունյաց, Խորխոռունյաց, Բագրատունյաց և այլ մեծահռչակ և համեստ տոհմերի ժառանգներ` մի գուցե չունենալով այն փայլն ու համյաքը, որն առկա է եվրոպական ազնվականության մեջ, սակայն թե ծագումով և թե գոծով ոչ պակաս մեծատոհմիկ են և հայրենասեր: Ազնվականությունը այն հաստատուն հիմնաքարն է, որի վրա կարելի է կառուցել ավանդապահության և ազգային ցանկացած համակարգ` վստահ լինելով, որ այն դարերի ընթացքում միայն ավելի է ամրանալու, քանի որ ազնվականությունը հորից որդի փոխանցվող դաստիրակություն է, սեր հանդեպ հայրենիքի և ամեն ազգային ու նվիրական գաղափարների: Եկեք այսուհետ չասենք թե չունենք  ազնվականություն, այլ եթե չեն ուզում նրա գոյությունը ընդունել ապա ավելի լավ է լռենք:




15.06.2017


ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ՉՈՐՍԱՄՅԱ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ  ԵՎ ՀԱՅ ԱԶՆՎԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՎԵՐԱԾՆՈՒՆԴԸ




Այսօրվա գեղջուկ Հայաստանըկար ժամանակոր աշխարհիս ամենից արիստոկրատ երկիրն էր
Նիկողայոս Ադոնց

Միաբանությունը հիմնադրվեց չորս տարի առաջ` չունենալով և ոչ մի հիմք: Եթե պատկերացնենք, որ մի քանի դար է ինչ ազնվական մշակույթը լռել էր հայաստանյան իրականությունում` հիրավի հերոսություն կարելի է համարել այն վերականգնելու ճիգերը, որ գործադրվեցին միաբանության կողմից և տակավին դեռ շարունակվում են, քանի որ անելիքները շատ են, իսկ բացթողումները դարերով կուտակվելով` գոյացրել են անհատակ մի վիհ: Եթե Վիրքում և այլուր նման նախաձեռնությունները ունեն ազգային մի շարք կառույցների կողմից օժանդակություն, ապա Հայքում ոչ ոքի հետաքրքիր չէ Նախնյաց փառքը` իր բուն էությամբ, որն է  ազնվական մշակույթը: Այսօր հաճախ ենք լսում ազգային բառը, սակայն այն միշտ իր կողքին կրում է գեղջկական բարքերը` ստեղծելով կարծրատիպ, թե հայ ազգը իսկզբանե վայրի ցեղերի ամբողջություն է, սակայն ու՞ր են մեր Ծիրանածին Արքաներ իրենց փառքով, ու՞ր են մեր Հաղթակիր և Պայծառափայլ Իշխանները և առհասարակ տպավորություն է թե հայ ազգը չի ունեցել ազնվականություն և ազնվական մշակույթ: 
Միաբանությունը համգործակցելով Մելիքաց Միության, անհատ ազվականների և ազգասեր հայորդիներ  հետ բազում նախաձեռնություներ կյանքի կոչեց` իշատակելի է արդեն ավանդույթ դարձած Աղցքի դամբարանում խոնարհման հանդիսավոր արարողությունը, այցելություն զանազան պատմական վայրեր և համպատասխան արարողություների իրականցում, միաբանության կայացման համար անչափ կարևոր էր հոգաբրձուների խորհրդի ձևավորումը, Պագևատրման խորհրդի ստեղծումը և Ասպետական Խաչի մեդալի դրույթի սահմանումը, պատվոգրերի և այլ պարգևների շնորհումը ազնվական մշակույթի վերածնման գործում ավանդ ունեցող անձանց, համագործակցությունը Հայոց Նիշագիտական խորհրդի հետ և նիշագիտական ավանդույթների ձևավորումը` ասպետական նշանակների պատրաստում, նիշագետի գավազան և այլն, առանձնակի կարևոր էր Հայոց Իշխանաց խորհրդի հռչակագրի ստորագրման գործընթացին մասնակցությունը, որը ինքնին դարակազմիկ երևույթ էր, տոների և հիշատակի օրերի սահմանումը: Միաբանությունը լինելով երիտասարդ կառույց սնվում և զարգանում է բացառապես ազգային ակուքներից: Պարզապես ամոթ է մեր ազգին` լինել կրողը այդքան հարուստ ազնվական մշակույթի, որի մասին նույնիսկ օտարներն են ակնածանքով խոսել, և ոչինչ չանել դրա վերակնգնման և պահպանման համար, չկիրառել այն և չդարձնել հենք ներկա մշակույթի զարգացման համար:



Վաղարշ Ասպետունի


02.06.2017


ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ



ՍՈՒՐԲ ՏՐԴԱՏ ՄԵԾ ԱՐՔԱՅԻ ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ԳԵՐԱԳՈՒՅՆ ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ ՍՈՒՅՆ ԳՐՈՒԹՅԱՄԲ ՀԱՅՏԱՐՈՒՄ Է ԱՍՊԵՏԱԿԱՐԳՈՒՄ ԱՆՑԿԱՑՆԵԼՈՒ ՈՐՈՇՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

Հայոց բազմադարյան պատմության հոլովույթներոմ Ազգային կերտման և կայացման գործում իր ուրույն և կարևոր դերն  է ունեցել Հայ Ձիրավորների դաը, որը համեմատելի է Ասպետ եզրույթի հետ
Միաբանությունը հիմնվելու Հայոց Նախնյաց Կարգի, ԱզնվակարգիԱսպետակարգի համապատասխան դրույթնների հիման վրա բազմադարյա լռության շեմին՝ այսօր Վերականգնում է Ասպետության լավագույն ավանդույթները, որոնք կիրառելի են նաև ԺԱ դարում
Թող Բարձրյալ Արարիչը Սբ Տրդատ Արքայի բարեխոսությամբ պահապան լինի մեր նվիրական ուխտին և նորակոչ Ասպետներին:





ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԱՄԼՈ ԴԻՎԱՆ

22.05.2017


ԽՈՆԱՐՀՄԱՆ ՀԱՆԴԻՍԱՎՈՐ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆ


Հայ ազգային պետականության խորհրդանիշերից է՝ Աղցքի Արշակունյաց արքաների դամբարանը: Միաբանությունը, երբ առաջին անգամ 2014 թ-ին այցելեց դամբարան՝ մտահաղացում առաջացավ ստեղծելու մի կարգ, որով հնարվոր կլիներ կազմակերպված և գեղեցիկ՝ հագանքի տուրք մատուցել Արշակունյաց արքաների հիշատակին:
2015 թ-ին, Հայոց Միապետության տոնին միաբանությունը և այլ հրավիրյալ հյուրեր՝ իջնելով դամբարան՝ ակամայից սկսեցին խոնարհվել խորանձև քանդակազարդ հանգստարաններին՝ ինչիչ և ծնվեց արարողության բուն մասը՝ Խոնահրումը: 




Վերադառնալով երևան Արարողակրգային բաժնի հետ համտեղ մշակվեց՝ Խոնարհման հնդիսավոր արարողությունը, և արդեն 2016 թ-ի ամռանը՝ առաջին անգամ Հայոց Իշախանների, ազնվականների, Մելիքաց Միության հետ համատեղ իրականացվեց: Այժմ միաբանության համար այն դաձել է ավանդույթ, որով հարգանքի տուրք է մատուցվում Արշակունյաց արքաների հիշատակին:


ԽՈՆԱՐՀՄԱՆ ՀԱՆԴԻՍԱՎՈՐ ԱՐԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՏՎԱԾ




.

Հանդիսավոր խոնարհման սույն կարգը կարող է կատարվել տարվա բոլոր օրերին, երբ միաբանության անդամները կայցելեն Արշակունիների Արքայական դամբարան՝ ի մասնավորի Հայոց Միապետության տոնի (օգոստոսի 11), Ն.Ա.Մ.  Սբ. Տրդատ Արքայի, Ն.Ա.Մ. Աշխեն Թագուհու և Խոսրովիդուխտ Հայոց օրիորդի տոնին (Հոգեգալստյան Ե կիրակիին նախորդող շաբաթ օր), Տրդատ Արքայի նահատկությանը օր (Նոյեմբերի 29), Հայ Ազնվականության տոնին (Դեկտեմբերի 26):

Արարողապետը նախապես պետք է այցելի դամբարան և պատրաստի այն արարողության համար: Կարևոր  գործոն  է Արշակունյաց զինանշանի առկայությունը դամբարանի աջ և ձախ մասերում գտնվող խորանաձև հանգստարանների քանդակազարդ հատվածներում, Արծվապատկեր զինանշանը պետք է կարված լինի ծիրանու վրա, որով հարկավոր է ծածկել քանդակազարդ հատվածները:


Երբ արարողապետը ավարտի ամենը հարկ է, որ հրավիրվածները արդեն պատրաստ սպասեն դրսում և արարողապետը հանդիսավոր (եթե ունի գավազան, ապա այն աջ ձեռքին բռնած) բարձրանալով վեր՝ խոնարհվում է ներկաներին և զեկուցում առաջնորդին կամ հանդիսադրին:


Արարողակարգային Խորհուրդ
2016 թ.


ԱՐՔԱՅԱԿԱՆ ԾԻՐԱՆԻ
(πορφύρα)



Արքայական Ծիրանին(լատ. purpura, հունπορφύρα) երկարվուն, ոսկեկար շքեղ թիկնոց է, որը կրում են միապետները, երբեմն մածատոհմիկ իշխանները: Հայերենում հաճախ ծիրանի գույնը շփոթում ենք ծիրանագույնի կամ կարմիր հետ, սակայն ծիրանին մի երանգ է, որը հնում ստանում էին միջերկրական ծովում գտնվող հատուկ խխունջներից, որոնցից ստացված հեղուկ խտանյութով նեկում էին համապատսխան կտորը և կախված հեղուկի խտությունից և կիրառված մեթոդներից՝ երանգը ստացվում էր մուք կամ բաց կարմրամանուշակագույն:


Բառարաններում այս գույնի դիմաց հանդիպում ենք՝ բոսոր, բոցագույն, արնագույն կարմիր, կանչավուն, դեղնակրմրավուն և այլն, սակայն փաստ է, որ գրաբարյան բազում տեքստերում միաժամանակ կիրառվում են՝ թե կարմիրը, թե կապույտը և թե ծիրանին.
 «Յօրինէր զպատմուճանն, զոր ի չորից կազմեալ նիւթոց. ի կարմրոյ, ի կապուտոյ, ի բեհեզոյ, ի ծիրանւոյ»:


Այս և նման այլ բազմաթիվ հիշատակումները ծիրանու մասին՝ գալիս են մեզ հուշելու, որ այն կարմրամանուշակագույնն է իր բոլոր երանգներով:
Արքայական ծիրանին շատ հաճախ կարվում է կզաքիսի մորթու վրա, որը կրողի ազնվական ծագման խորհրդնաիշն է, իսկ հայոց մեջ պատմիչները՝ մասնավորապես Փավստոս Բուզանդը, հիշատակում են, որ Արշակունյաց արքաները կրում էին Ծիրանի թիկնոց ոսկեկար արծիվներով: Ծիրանի գոյնը հետագյում հոմանիշ դարձավ արքայական թիկնոցի:





19.05.2017


ԱՐՇԱԿՈՒՆՅԱՑ ԱՐՔԱՆԵՐԻ ԳԱՀԱՑԱՆԿ





ԱնունըԻշխել էՆշումներ
Ն.Ա.Մ. Տրդատ Ա66 - 88պարթև արքա Վոնոն Բ-ի որդին, Վաղարշ Ա-ի եղբայրը
Ն.Ա.Մ.  Սանատրուկ88 - 110Տրդատ Ա-ի որդին
Ն.Ա.Մ.  Աշխադար110 - 113Բակուր Բ Պարթևի որդին
Ն.Ա.Մ. Պարթամասիր113 - 114Բակուր Բ Պարթևի որդին
հռոմեական բռնազավթում114 - 116
Ն.Ա.Մ. Վաղարշ Ա117 - 144Սանատրուկի որդին
Ն.Ա.Մ.  Սոհեմոս144 - 161164-186Ասորիքի Էմեսա քաղաքի թագավոր
Ն.Ա.Մ.  Բակուր Ա161 - 163
Ն.Ա.Մ.  Վաղարշ Բ186 - 198Վաղարշ Ա-ի հարազատներից
Ն.Ա.Մ.  Խոսրով Ա198 - 217Վաղարշ Բ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Տրդատ Բ217 - 252Խոսրով Ա-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Արտավազդ Ե252 - 272Տրդատ Բ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Խոսրով Բ272 - 287Արտավազդ Ե-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Տրդատ Գ Մեծ287 - 330Խոսրով Բ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Խոսրով Գ 330 - 338Տրդատ Գ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Տիրան338 - 350Խոսրով Գ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Արշակ Բ350 - 368Տիրան Բ-ի որդի
Ն.Ա.Մ.  Փառանձեմ 368 - 370Արշակ Բ-ի կինը
Ն.Ա.Մ. Պապ370 - 374Արշակ Բ-ի որդի
Ն.Ա.Մ. Վարազդատ374 - 378Անոբի որդի, Արշակ Բ-ի թոռ
Ն.Ա.Մ.  Արշակ Գ378 - 389Պապի որդի
Ն.Ա.Մ.  Խոսրով Դ387 - 389415-416
Ն.Ա.Մ. Վռամշապուհ389 - 415Խոսրով Դ-ի եղբայր
 Շապուհ 416 - 420
թափուր420 - 422
Ն.Ա.Մ. Արտաշես Դ423 - 428Վռամշապուհի որդի





ԱՅԼ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ