12.03.2017



Աշխարհի միապետական շքանշանային-ասպետական միաբանություններ




Զգաերիզի Բարձրագույն Ազնվական շքանշանային Միաբանություն

Հիմնադրվել  է 1384 թ-ին ապրիլի 23-ին անգլիայի Էդուարդ  Գ թագավորի հրամանով;
Զգաերիզը և մեդալիոն-նշանը կախված շղթայից 



Միաբանության մեծ մագիստրոսներ և ասպետներ

Ն.Ա.Մ. Եղիսաբեթ Բ թագուհին ներկայումս հանդիսանում է  միաբանության մեծ մագիստրոս


Ոսկե Գեղմի Ասպետական-շքանշանային 
միաբանություն


Հիմնադրվե  է 1430 թ-ին Բուրգունդիայի դուքս՝ Ֆիլիպ Գ Բարիի կողմից  իր պսակադրման օր՝ պորտուգալիայի արքայադուստր Իզաբելայի հետ:
Շքանշանը կիրառվել է մի քնաի երկրներում, իսկ ներկայումս հանդիսանում է  իսպանիայի թագավորական տան բարձրագույն պարգևը:

Ոսկե Գեղմի մեդալիոն -նշանը կախված շղթայից և միաբանության մեծ մագիստրոսի հագուստ


Ն.Կ.Մ. Ֆրանց Հովսեփ Ա-ը միաբանության մեծ մագիստրոսի հագուստով


Ն.Ա.Մ-ներ Ֆիլիպ Զ թագավորը և  Լետիսիա թագուհին




Սուրբ Հոգու Ասպետական-շքանշանային թագավորական միաբանություն


Ֆրանսիական թագավորության բարձրագույն պարգևն է: Հաստատվել  է 1578 թ-ին՝ Հենրի III Վալուա թագավորի հրամանով: 1830 թ-ին Լուի-Ֆիլիպ Ա-ի որոշմամբ հանվել է թագավորության պարգևների շարքից:




Շքանշանի մեդալիոն-նշանը շղթայի կաղված և շքանշանի ժապավենը 





Շքանշանի շնորհում




Միաբանության մեծ մագիստրոսներ և  շքանշանի տվչության տեսարան





Փղի Ասպետական-շքանշանային թագավորական միաբանություն

Հանդիսանում է դանիայի թագավորության բարձրագույն պարգևը: Շքանշանի առաջացումը սերտորեն կապված է խաչակրաց արշավանքների հետ և ըստ ավանդության՝ ճակատամարտերից մեկի ժամանակ արաբները մարտում կիրառում են սպիտակ փղեր և դանիացիները ցնցված այդ տեսարանից վերադառնալով հայրենիք՝ 1190 թ-ին հիմնում են Փղի շքանշանային ասպետական միաբանությունը: Սակայան պատմության մեջ պաշտոնական հիշատակումները սկսվում են ԺԵ դարից, երբ Քրիստիան Բ թագավորը այն վերականգնեց: Շքանշանի Դրույթները բազում անգամներ ենթրակվել են փոփոխության՝ մասնավորապես Բարենորոգչական(ռեֆորմացիա) շարժումից հետո:

Շքանշանի մեդալիոն-նշանը

Շքանշանի մեդալիոն-նշանը կախված շղթայից և միաբանության մեծ մագիստրոս՝ Ն.Ա.Մ. Մարգրետ Բ թագուհին

Դանիայի արքայական ընտանիքը 


Սբ Անդրեաս Նախակոչ Առաքյալի կայսրական շքանշանային միաբանություն

Հանդիսանում է ռուսական կայսրական տան բարձրագույն շքանշանը: Հիմնադրվել  է 1698/99 թ-ին՝ օգոստոսի 30-ին, Պետրոս Ա-ին ցարի հրամանով: Առաջին ագամ պարգևատրվել է իշխան Ֆեոդոր Գաոլիցինը: Շքանշանային միաբանության հովհանվոր սորբն է Սբ Անդրեաս Նախակոչ առաքյալը ում խաչված պատկերը և առկա է  շքանշանի վրա:

Ն.Կ.Մ. Պետրոս Ա ցարը շքանշանի միաբանության ժապավենով և աստղով, շքանշանի մեդալիոն- նշանը շղթայով



Շքանշանի կայսրական՝ ադամնադապատ շղթան և նշանը, շքանշանի աստղը պատված անգլիական ձգաերիզով, միաբանության նիշագետի հագուստ



Շքանշանի ասպետներ են եղել նաև բազւոմ հայ ազնվականեր՝ հոգևոր և աշխարհիկ, ագային գործիչներ







Վրաց Թագի ասպետական-շքանշանային թագավորական միաբանություն 
և Վրաց  Արծվի տոհմական ասպետական-շքանշանային միաբանություն





     Վրաց Թագի շքանշանը հանդիսանում է Բագրատունի-Գրուզինսկիների տոհմական բարձրագույն շքանշանը: Ներկայումս շքանշանային միաբանությունը գլխավորում է Ն. Թ.Մ. Նուկզար Բագրատիոն-Գրուզինսկին:

Ն.Մ. Նոկզար Բագրատիոն-Գրուզինսկին շքանշանով է պարգևատրում երուսաղեմի հունաց Թեոֆիլոս Գ.պատրիարքին



Վրաց Արծվի  և Տիրոջ Շապիկի շքանշանը ներկայումս հանդիսանում է Բագրատիոնի-Մուխարն Բատոնաշվիլի իշխանական տան բարձրագույն պարգևը:Ըստ ավանդության այն հիմնադրվել է դեռ Թամար Բագրատունու ժամանակ:
Վրաց Արծվի շքանշանը և շքանշանի մեծ մագիստրոս Ն.Պ.  Դավիթ Բագրատիոն-Մուխրան Բատոնաշվիլին
,


09.03.2017


ՊՐՈՒՍԱԿԱՆ ՍԵՎ ԱՐԾՎԻ ՇՔԱՆՇԱՆԱՅԻՆ ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Schwarzer-Adler-Orden


Պրուսական թագավորության և Գերմանական կայսրության բարձրագույն տոհմական ապրգև: Հաստատվել է 1701 թ-ին հունվարի 18-ին՝ Ֆրիդրիխ Ա թագավորի թագադրման արթիվ: Շքանշանը բաղկացած է նշանից, որը կախվում է շղթայից նաև ծիրանագույն ժապավենից: Նշանի կենտրոնում պատկերվում է Սրբազան կայսրության խորհրդանիշ Սև Արծիվը:










ՁԳԱԵՐԻԶԻ ԱԶՆՎԱԳՈՒՅՆ 
ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ-ՇՔԱՆՇԱՆԱՅԻՆ 
ՄԻԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

The Most Noble Order of the Garter



«Թող ամաչի նա, ով սրա մասին վատ բան կմտածի»


«Honi soit qui mal y pense» 



 Մեծ Բրիտանիայի թագավորության պարգևատրման համակարգում ամենահարգի և բարձրագույն պարգևն  է Ձգաերիզի շքանշանը:

Ավանդության համաձայն պարահանդեսներից մեկի ժամանակ՝ Էդուարդ Գ թագավորի հետ պարող տիկնոջ ձգաերիզը պոկվում է և վայր ընկնում, իսկ թագավորը ասպետաբար խոնարհվում է և բարձրացնում այն ասելով.
«Թող ամաչի նա, ով սրա մասին վատ բան կմտածի»:
Այսպիսով 1348 թ-ին, ապրիլի 23 ին թագավորի հրամանով հաստատվում  է Ձգաերիզի Ազնվագույն շքանշանային միաբանությունը;


Շքանշանային միաբանությունը հիմնադրվում է Սբ Երրորդության կենդանարար հովհանու ներքո, իսկ որպես բարեխոս սրբեր են ընտրվում Սբ Գևորգ Զորավարը և Սբ Էդուարդ Խոստովանող թագավորը: Միաբանության օրը ամեն տարի մեծ հանդիսությամբ նշվում է ապրիլի 23-ին, որն ըստ Անգլիկան եկեղեցու  տոնացույցի Սբ Գևորգ Զորավարի օրն է: Միաբանության օրը նշվում է Վինզորյան ամրոցի Սբ Գևորգի  մատուռում:






Շքանշանը իրենից ներկայացնում է երկու ձգաերիզ, որոնց վրա գրված է միաբանության կարգախոսը, շղթա Սբ Գևորգի պատկերը կրող մեդալիոնով, մուգ կապույտ ժապավեն, որից կախված է Սբ Գևորգի պատկերով նշանը: Հավելյալ ասպետները կրում են մուգ կապույտ թիկնոց և գլխարկ: Միաբանության գլուխ կամ մեծ մագիստրոս է  համարվում անգլիայի թագավորը կամ թագուհին, իսկ ասպետների թիվը սահմանափակ է՝ ընդամենը 24 շքանշանի ասպետ կամ տիկին կարող են ընդգրկվել միաբանություն, բացառություն են կազմում արքայական ընտանիքի անդամները:



Ասպետների մահից հետո նշանները վերադարձվում են միաբանությանը, և փոխանցվում նոր ասպետին՝ նախկին տիրոջ մասին համապատասխան հիշատակագրով:

Սբ Գևորգի պատկերով մեդալիոն-նշանը

Շքանշանի աստղը

Ձգաերիզը

ՇՔԱՆՇԱՆԻ ԱՍՊԵՏՆԵՐ







Ասպետների նշանակները պատված Ձգաերիզով






08.03.2017

ԱՐԱՐՈՂԱԿԱՐԳԱՅԻՆ  ՀԱՆՁՆԱԽՄԲ


ԱՐԱՐՈՂԱԿԱՐԳԱՅԻՆ  ՀԱՆՁՆԱԽՄԲԻ
ՍՏԵՂԾՄԱՆ ՈՐՈՇՈՒՄ

Միաբանության Ասպետական Գերագույն խորհուրդը՝ համատեղ Հայոց Նիշագիտական խորհրդի և Արղության-Երկայնաբազուկների տոհմի՝ նպատակ ունենալով հավուր պատշաճի կազմակերպել ասպետակարգման արարողությունները, ստեղծում է Արարողակարգային հատուկ հանձնախումբ:








06.03.2017



ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ԱՆՑՅԱԼԻ ԵՎ ՆԵՐԿԱՅԻ ՄԱՍԻՆ



Վերջերս սոց. ցանցում մի քանի քննարկումներ առիթ հանդիսացան՝ վերստին անդրադառնալու ասպետության կամ ասպետական միաբանության գաղափարներին: Նորություն չէ, որ Հայաստանում այդ իմաստով անգիտությունը է և մարդկանց  պատկերացումները  ասպետության մասին՝ սահմանափակվում են ֆիլմերով կամ լավագույն դեպքում գեղարվեստական գրականության նկարագրություններով, իսկ գիտական շրջանակներում` խաչակրաց արշավանքների ժամանակ նրանց հետ եղած առնչություններով: Ասպետությունը իր ակունքներով կապված  է  միջնադարի հետ. արդեն վաղ միջնադարում նկատելի է միաբնություններ, որոնք ունեն շեշտված ասպետական դեմք: Հայոց մեջ էլ այդ գաղափարը զարգացել է  միջնադարում. արդեն Բագրատունիների ժամանակ կար զարգացած ասպետություն (ձիավորների դաս), իսկ կիլիկյան շրջանում այն արդեն իր զարգացման գագաթնակետին էր հասել: Հիշելի  է Հովհաննես  Երզնկացի վարդապետի ճառը Թորոս և Հեթում արքայազների` ձավոր դառնալու պատվին.
«Նորին Յոհանէս  վարդապետի ասացեալ ի բանն առաքելոյ որ ասէ. Ամենայն անձն, որ ընդ իշխանութեամբ է, ի հնազանդութիւն կացցէ. Հաւուրն յորում օրհնեցան ձիաւորք արքայորդիք մեր Հեթում եւ Թորոս եւ մանգունք իշխանաց եւ որք յարքունական սպասաւորաց (Մ.Մ. ձեռ.2173, էջ 85բ-101բ, էջ 91ա-91բ)»:


Ինչպես նկատելի  է ճառի տողերիցձիավոր-ասպետ (որոշ պատմիչների մոտ հանդիպում է կտրիճ ձևը) կամ օտար բառով` կավալեր  դառնում են մանկտիք՝ այսինքն երիտասարդ պատանիները և այն կատարվում է հատուկ կարգով: Ասպետի աստիճան տալիս է  թագավորը կամ թագավորական արյուն  ունեցող իշխանը, իսկ որոշ դեպքերում` ազնվական առաջնորդներ: Սա ընդհանուր ասպետության մասին, սակայն արդեն վաղ միջնադրաում, ըստ որոշ ուսումնասիրողների, Հայքում գործում էին Եղբայրաց միաբնությունները:
Այժմ փորձենք հասկանալ` ինչ է միաբանությունը:
Նախ հստակեցնենք այն, որ միաբանությունները լինում են մեծամասամբ երկու տեսակի` հոգևոր և աշխարհիկ. հոգևոր կամ կրոնական միաբանությունները ստեղծվեցին Քրիստոնեության տարծումից մոտ երեք դար հետո (Պախոմ Մեխը Եգիպտոսում), սակայն միաբնության գաղափարը ավելի համայնքային ձևով արդեն կար ավելի վաղ շրջանում թե' Հայում և թե' այլ երկրներում: Կրոնական միաբանությունները աչքի էին ընկնում իրենց խստակեցությամբ, կանոնակարգված առօրյայով: Որպես կանոն նման միաբանությունները ունեին հովանվոր սուրբ և շատ հաճախ դա լինում էր այն սուրբը, ում անվան եկեղեցին գտնվում էր տվյալ միաբանության հոգածության ներքո կամ կապված էր մասունքների հետ: Խաչակրաց արշավանքների նախօրյակին Եվորպայում արդեն ստեղծվեցին հոգևոր-ասպետակն միաբնությունները: Այս կառույցներում արդեն ոչ թե հոգևորական կամ ճգնավոր միաբաններ էին, այլ կուսակրոն ռազմական ասպետներ, ովքեր միավորվելով մեկ հարկի, մեկ գաղափարի տակ, պետք է ազատագրեին Սուրբ Երկիրը: Հայքում ևս կային նման միաբնություններ, որոնք սակայն կազմավորման և զարգացման այլ ճանպարհ էին անցել. այդպիսիններից էր Երզնկայի «Եղբայրաց» միաբնությունը: 1280 թվին, ինչպես վկայում է վեր հիշված միաբանության կանոնադրությունը, Գրիգոր-Ահարոն վարդապետ Սանահինեցին, ով հանդիսանում էր այդ միաբանության գլուխը, խնդրում է Հովհանես Երզնկացի վարդապետին գրել կանոնները միաբանության համար:Այսինքն կարող ենք ենթադրել, որ եթե միաբանությունը ունի գլուխ` հետևապես այն ունի արդեն ինչ-որ կազմակերպված ձև և նաև անցյալ, ապա այն ավելի վաղ է գործել:Սովետական հայգիտությունը այն ներկայացրել է որպես համքարության նման մի կազմակերպություն, սակայն այդ շրջանում համքարությունները բնավ պետք չէին, եթե կարելի էր ստեղծել միաբնություն, որը ավելի զարգացած կառույց էր:




Չցանկանալով երակարեցնել` ասենք, որ ասպետությունը հետագայում զարգացավ. միաբանություներից շատերը հեռացան պատմության ասպարեզից, մի մասնել մնացին և այսօր էլ շարունակում են մնալ: Արդեն Վերածննդի ժամանկշրջանում ստեղծվեցին և զարգացան շքանշանային ասպետական միաբանությունները, որոնք արդեն այլ նպատակներ էին հետապնդում: 17-րդ դարում Հայաստանը, լինելով հետամնաց երկրների իշխանության տակ, այդպես էլ չզարգացրեց այն ավանդույթները, որ ձևվավորվել էին Բագրատունյաց, Կիլիկյան, ապա նաև Զաքարյան Հայստանում. ինչ խոսք` փորձեր եղան, զոր օրիանակ Հովսեփ Արղության-Երկայնաբազուկը, ով ապագա Հայոց վերաստեղծվելի թագավորության համր սահմանել էր «Տիրոջ Անձեռակերտ դաստարակի», «Նոյյան Տապան», «Էջմիածնի» ասպետական շքանշանները, բայց ինչ-ինչ պատճառներով դրանք մնացին պատմության էջերում: Աշխարհի պետությունների զգալի մասը` նույնիսկ ոչ միապետական երկրները, ունեն թագավորական տան շքանշաններ, օրինակ՝ Ռուսաստանը՝ «սուրբ Անդրեաս Նախակոչի» անվան, Ճապոնիան` «Ջրաշուշանի» շքանշանը, Վրաստանը` «Վրաց Արծիվ» շքանշանը և այլն, իսկ Հայաստանը, ունենալով այդքան հարուստ պատմություն ու միապետական փառահեղ անցյալ, չունի նման շքանշանները