04.08.2014

Կիլիկիո Հայոց թագավորության բերդերը


Սիս

Սիս մայրաքաղաքը գտնվում է Լեռնային Կիլիկիայում` Տավրոսի լեռների ստորոտում:
Սիսը հույներից գրավել է Թորոս Ա Ռուբինյան իշխանը: 1173 թ.-ին նրա եղբայր Մլեհը քաղաքը դարձնում է Հայոց իշխանապետության մայրաքաղաք,  կառուցապատման աշխատանքներ` քաղաքին վայել տեսք տալու համար, սկսվում են ապարանքի կառուցման աշխատանքները : Մլեհի դավադիր սպանությունից հետո նրա եղբորորդի Ռուբենը շարունակում է հորեղբոր գործը և Սսին ավելի վայելուչ տեսք է տրվում:  Սակայն քաղաքի բնակչության աճի հետ մեկտեղ հարկավոր էր նաև ընդլայնել քաղաքը, հոգալ դրա ապահովության մասին: Քաղաքի վրա լայնածավալ աշխատանքներ են տարվում հատկապես Լևոն Ա և Հեթում Ա թագավորների օրոք:
Քաղաքի միջնաբերդը կառուցված է իշխող դիրք գրավող ժայռի վրա: Այն  շրջապատված է  3 կմ երկարությամբ պարիսպներով և 44 աշտարակներով: Բերդի ստորոտին կառուցված էր Կաթողիկոսարանը: Քաղաքի միջնաբերդում վեր էր խոյանում թագավորական ապարանքը,
որին քաղաքացիք Դարպաս էին անվանում: Նրա մոտ Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Սոփիա հրաշագեղ տաճարներն էին: Վերջինս կառուցել էրՀեթում Ա թագավորը: Այնքան հրաշագեղ ու հզոր էր Սսի բերդը, որ Հայոց Կոստանդին Բ թագավորի դրամների դարձերեսին գրված էր.«ՍՍՈՅ ԲԵՐԴՆ Է ԹԱԳԱՒՈՐ»:

Լամբրոն

Լամբրոն բնակավայրը հայտնի է դեռևս հնագույն ժամանակներից, սակայն նրա հայկական պատմությունը սկսվում է XI դարից, երբ Օշին գանձակեցի իշխանը նորոգում է բերդը ու այն դարձնում իր իշխանանիստը ու այդ ժամանակներից սկսած համարվում էր Օշինյանների բույնը: Բերդը կառուցվել է լերկ ժայռի վրա: Մինչև XIXդ. կեսը Լամբրոնի բերդի դռան վրա պահպանվել է Կիլիկիայի հայկական թագավորության զինանշանը` զույգ առյուծներով, խաչով և հայերեն արձանագրության հատվածծներով:
Պարսիպներն ուժեղացված են ուղղանկյուն և կիսաշրջանաձև աշտարակներով: Մոտեցումը հնարավոր է միայն արևմուտքից: Ունեցել է 5 դարպաս: Ներսում կար պալատական սրահ: Բերդի ներսը  պարիսպներով բաժանված է առանձին մասերի` պաշտպանունակությունը ուժեղացնելու նպատակով: Լամբրոնի մատույցներոմ փոքր ամրոցների համակարգ է, որն առաջինն էր դիմակայում թշնամուն : Լամբրոնում է ծնվել հայ եկեղեցական ու պետական խոշորագույն գործիչներից  Ներսես Լամբրոնացին: Սմբատ Սպարապետը, Լևոն Ա թագավորի թագադրությանը հրավիրված իշխանների շարքում նշում է` Իշխանն Լամբրունին Հեթում։

Պապեռոն
Պապեռոնը գտնվում է տավրոսի ստորոտին: Կառուցվել է բարձր լեռան գագաթին և շրջապատված ր ամրակուռ պարիսպենորվ:  XIդ. կեսից Պապեռոնը մտել է Աբիլղարիբ Արծրունու տիրույթների մեջ: 1070-ական թթ. անցել է Հեթումյաններին: Պապեռոնում է հաստատվել  Օշինյանների մի ճյուղը: Պապեռոնի տետերից հիշատակվում է Բակուրան իշխանը, որի քույր Ռիթան Հայոց իշխանապետեր Թորոսի և Մլեհի երրորդ եղբայր Ստեփանեի և Ռուբեն Բ իշխանի և Լևոն Ա թագավորի մայրն էր: Պապեռոնի տերերի շարքում հիվում է նաև Վասակ իշխանը, որը Կոստանդին թագավորահոր հայրն էր և Հեթում Ա-ի ու Սմբատ Սպարաետի պապը:

Լևոնկլա

Թերևս Հայոց բերդաշինության ամենափառավոր կոթողներից մեկն է Լևոնկլա կոչվող այս բերդը: Կառուցված բարձր ժայռի վրա` նրա հետ ձուլվող աշտարակներով ու պարիսպենորվ, Լևոնկլան իրավամբ կարելի է հայոց բերդերի մեջ երկրորդ թագավոր կոչել` Սսո բերդից հետո: Բացի սրանից բերդը առանձնանում է նրանով, որ նրա մուտքին պահպանվել է Հայոց թագավորի բարձրաքանդակը` 2 թագավորական առյուծներով, որը թվագրվում է XIV դարով կամ XIII դարի վերջով: Թագավորը պատկերված է ծալպատիկ նստած` արևելյան ձևով: Նա ձեռքերում պահում է թագավորական իշխանության խորհրդանիշերը: Նրա կողքի առյուծները հառնող են: 

Կոռիկոս

Կոռիկոսի բերդի հիմքերը դրվել են դեռևս հելլենիստական ժամանակներում:
Կիլիկիո Հայոց իշխանության մաս է կազմել Թորոս Բի գահակալման տարիներին: Եղել է Հայոց իշխանության և ապա թագավորության խոշորագույն նավահանգիստներից մեկը:
1190-ականին Կոռիկոսի կառավարիչն էր իշխան Կիռ Սահակը։ 1206-ին Լևոն Ա-ն հիմնավորապես ավարտեց Կոռիկոսի վերակառուցումները։ 1210-ից Կոռիկոսի կառավարիչն էր արքունի մեծ մարաջախտ Վահրամը։ Կոռիկոսի տերերի շարքում հիշատակվում է նաև Օշինը` Հեթում Ա թագավորի եղբայրը: Նրա որդին էր Հեթում պատմիչը, որի որդին` Օշինը հետագայում դարձավ Պայլ, և որի դուստրն էր Մարիուն թագուհին:
Կոռիկոսի ուղղանկյուն աշտարակին պահպանվել է Հեթում Ա թագավորի արձանագրությունը:




Комментариев нет:

Отправить комментарий

ԱՅԼ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ